EFDA-JET

EFDA LogoEuropejskie Porozumienie d/s Rozwoju Fuzji (European Fusion Development Agreement) - EFDA jest porozumieniem zawartym między jednostkami badawczymi i Komisją Europejską w celu umocnienia ich koordynacji i współpracy oraz uczestniczeniu we wspólnych przedsięwzięciach. Jej działania obejmują:

  • Koordynację prac w zakresie fizyki i technologii w laboratoriach należących do Unii Europejskiej.
  • Wykorzystywanie największego obecnie na świecie układu typu Tokamak, którym jest JET (Joint European Torus) pracujący w Culham w UK.
  • Szkolenia i umożliwienie rozwoju kariery zawodowej obywateli UE w międzynarodowych projektach badawczych związanych z fuzją termojądrową.

W skład EFDA wchodzą następujące zespoły zadaniowe i grupy tematyczne:

Plasma Wall Interaction Task Force

Task Force Leader Karl Krieger; IPP Wojtek Fundamenski, CCFE; Marek Rubel, VR; Sebastijan Brezinsek, FZJ – deputies EFDA Responsible Officer Roman Zagorski Association Euratom/IPPLM Contact Person Monika Kubkowska

Integrated Tokamak Modelling Task Force

Task Force Leader Gloria Falchetto, CEA Rui Coelho, IPFN; David Coster, IPP – deputies EFDA Responsible Officer Denis Kalupin Association Euratom/IPPLM Contact Person Roman Stankiewicz

Fusion Materials Topical Group

Topical Group Leader Sergey Dudarev, CCFE Michael Rieth – deputy EFDA Responsible Officer Sehila Gonzalez Association Euratom/IPPLM Contact Person Elżbieta Fortuna-Zaleśna

Diagnostics Topical Group

Topical Group Leader Andrea Murari, ENEA Didier Mazon, CEA; Jesus Vega, Ciemat; Marc Beurskens, CCFE – deputies EFDA Responsible Officer Danilo Pacella Association Euratom/IPPLM Contact Person Marek Scholz

MHD Topical Group

Topical Group Leader Piero Martin, ENEA Simon Pinches, CCFE; Hans-Rudolf Koslowski, FZJ – deputies Association Euratom/IPPLM Contact Person Ryszard Miklaszewski

Transport Topical Group

Topical Group Leader Clemente Angioni, IPP Volker Naulin, Riso; Paola Mantica, ENEA – deputies

Sociology

EFDA Responsible Officer Magdalena Gadomska

JET (Joint European Torus)

EFDA-JET LogoProjekt JET (Joint European Torus) to największy obecnie na świecie tokamak i jedyny, który może pracować na mieszaninie deuteru i trytu (pozostałe pracują na czystym deuterze lub wodorze). Laboratorium JET w Culham w Wielkiej Brytanii jest głównym europejskim ośrodkiem badawczym w dziedzinie fuzji. Na tokamaku JET przeprowadza się najważniejsze eksperymenty nie tylko w Europie ale i na świecie. Stał się on wyróżniającym się laboratorium na skalę światową i zapewnił krajom europejskim przodujące miejsce w dziedzinie badań nad fuzją jądrową. W ponad dwudziestu krajach członkowskich Unii Europejskiej znajdują się mniejsze urządzenia fuzyjne, na których przeprowadzane są eksperymenty komplementarne. Poza Europą największe tokamaki znajdują się w Japonii – JT-60 oraz w Stanach Zjednoczonych, w Princeton – TFTR. Projekt JET został zaakceptowany w 1974 roku, zaczął działać w 1983 i do roku 1990 wykonał zadanie do którego został powołany. Od 1990 roku w nowym programie badawczym, JET jest wykorzystywany do międzynarodowych eksperymentów w zakresie fuzji jądrowej.

Komora JET

Ilustracja 1: Wygenerowany komputerowo przekrój przez komorę plazmową tokamaka JET. Źródło: EFDA 

W tokamaku JET, w krótkich impulsach charakterystycznych dla tego typu urządzeń, udało się wytworzyć dużą moc reakcji fuzji deuteru i trytu, wynoszącą około 16 MW. Zdołano osiągnąć warunki bliskie ‘break-even’  kiedy moc wyjściowa jest równa mocy wejściowej, potrzebnej do zapoczątkowania reakcji fuzji. Ponadto JET zademonstrował, że tokamak wykorzystujący tryt jako paliwo, może działać bezpiecznie a substancje radioaktywne mogą być obsługiwane za pomocą urządzeń zdalnej manipulacji.

ITER

ITER LogoProgram ITER (droga po łacinie) powiązany z programem BA (Broader Approach). Program ITER jest przedsięwzięciem międzynarodowym, w którego realizację zaangażowane są Stany Zjednoczone, Japonia, Korea, Chiny, Indie, Federacja Rosyjska i Euratom. Głównym udziałowcem jest Euratom (50%). Budżet programu to 10 mld € na 30 lat. Program BA z kolei to udział Wspólnoty Euratom w przedsięwzięciach naukowych na terenie Japonii (modernizacja tokamaka JT60U, budowa ośrodka analiz i studiów w Rokkasho oraz IFMIF – International Fusion Materials Irradiation Facility). ITER  jest największym, światowym eksperymentem, w którym zademonstrowane zostaną  możliwości naukowe i technologiczne wykorzystania reakcji fuzji jądrowej do  produkcji energii na Ziemi. Tokamak ITER umożliwi badanie plazmy w warunkach  zbliżonych do warunków w przyszłych elektrowniach plazmowych. W ITERze zostanie  przetestowanych kilka kluczowych technologii takich jak podgrzewanie plazmy,  diagnostyka, zdalna obsługa i kontrola plazmy. Będą one używane w przyszłej  elektrowni plazmowej. ITER  będzie tokamakiem, w którym plazma znajduje się w komorze o kształcie  pierścienia i jest utrzymywana za pomocą silnego pola magnetycznego (patrz  ilustracja). W porównaniu z przyszłą elektrownią plazmową ITER będzie  gabarytowo mniejszy a jego moc wyjściowa będzie również około pięć razy  mniejsza od rzeczywistej elektrowni plazmowej. Sprawdzone w nim zostaną  wszystkie niezbędne technologie fuzyjne.

ITER 2009

Ilustracja 1: Tokamak ITER. Postać człowieka, w dolnej części rysunku, pokazuje rozmiary  urządzenia.

Budową reaktora zajmuje się międzynarodowa organizacja nazwana tak jak reaktor (International Thermonuclear Experimental Reactor) - Międzynarodowy Termojądrowy Eksperymentalny Reaktor). Sygnatariuszami ITER są Stany Zjednoczone, Japonia, Korea, Chiny, Indie, Federacja Rosyjska i Euratom. Głównym udziałowcem jest Euratom (50%). Budżet programu to 10 mld € na 30 lat.

EUROfusion

EurofusionLogoEuropejskie Konsorcjum EUROfusion zarządza programem fuzji jądrowej Wspólnoty EURATOM. Członkami Konsorcjum jest 29 Jednostek Badawczych w krajach członkowskich Wspólnoty + Szwajcaria. Konsorcjum EUROfusion współfinansuje badania w zakresie fuzji jądrowej zgodne z Mapą Drogową Fuzji (Fusion Roadmap to the realization of fusion energy). Mapa Drogowa została stworzona przez poprzedniczkę Konsorcjum EUROfusion - stowarzyszenie EFDA (European Fusion Development Agreement). Konsorcjum EUROfusion jest zarządzane przez Zgromadzenie Ogólne (General Assembly), koordynatorem (reprezentującym Konsorcjum przed Komisją Europejską) jest IPP Garching/Greifswald. Na czele Zespołu Zarządzania Programem (Programme Management Unit) stoi Tonny Donne. W Polsce Program jest realizowany przez Centrum Nowe Technologie Energetyczne koordynowane przez Instytut Fizyki Plazmy i Laserowej Mikrosyntezy.

Fusion for Energy

F4E Logo SmallEuropean Union's Joint Undertaking for ITER and the Development of Fusion Energy (Wspólne Przedsięwzięcie Unii Europejskiej na Rzecz Realizacji Projektu ITER i Rozwoju Energetyki Termojądrowej) lub Fusion for Energy (w skrócie F4E) to organizacja Unii Europejskiej utworzona na mocy Traktatu Euratom decyzją Rady Unii Europejskiej. Jej siedziba znajduje się w Barcelonie, stolicy Katalonii, w Hiszpanii, jest ona odpowiedzialna za wkład UE do Projektu ITER (Międzynarodowego Eksperymentalnego Reaktora Termojądrowego w Cadarache, Francja). Zarząd organizacji składa się z EURATOMu reprezentowanego przez Komisję Europejską, państw członkowskich EURATOMu oraz państw które zawarły porozumienia o kooperacji z EURATOMem. W związku z powyższym w chwili obecnej jest to 27 krajów członkowskich Unii Europejskiej i EURATOMu. Dyrektorem organizacji jest Marc Lachaise.

EURATOM

Europejska Wspólnota Energii Atomowej EURATOM to jedna z dwóch Wspólnot Europejskich. Została powołana 25 marca 1957 r. na mocy Traktatu Rzymskiego do koordynacji programów naukowych państw członkowskich w celu pokojowego wykorzystania energii jądrowej. Wspólnie ze Wspólnotą Europejską (dawniej Europejska Wspólnota Gospodarcza) tworzy Unię Europejską. Obecnie EURATOM pomaga swoim uczestnikom dzielić się wiedzą, infrastrukturą oraz funduszami przeznaczanymi na rozwój energii atomowej.


Cele Wspólnoty EURATOM to:

  • Pokojowa współpraca w dziedzinie rozwoju technologii jądrowych.
  • Tworzenie i szybki rozwój przemysłu nuklearnego.
  • Przyczynianie się do poprawy standardów życia w państwach członkowskich poprzez swobodny rozwój technik.
  • Przepływ specjalistów.
  • Zabezpieczenie transportu.
  • Rozwój badań.
  • Ustalanie jednolitych standardów i norm bezpieczeństwa ochrony radiologicznej.
Top